Al jaren gaat het gesprek over kunstmatige intelligentie vooral over technologie. Wat kan AI doen? Welke banen kan het overnemen? Hoe intelligent zal het worden? Ik denk dat het gesprek op het punt staat veel persoonlijker te worden.

Decennialang hebben we mensen getraind om in systemen te passen: processen te volgen, targets te halen, productiviteit te verhogen en te presteren. Ergens onderweg zijn velen van ons het systeem gaan dienen in plaats van dat het systeem ons diende.

En nu zijn de machines er.

Machines die steeds vaker precies het werk kunnen doen waarvoor we onszelf hebben getraind. Dus is de vraag niet langer alleen wat AI kan. Maar wat AI voor mij gaat betekenen.

De International Labour Organization schat dat wereldwijd één op de vier werkenden al werkzaam is in een beroep met enige blootstelling aan generatieve AI. In landen met een hoog inkomen stijgt dat tot 34%. De ILO verwacht dat banen eerder transformeren dan volledig worden vervangen.

PwC's 2026 Global AI Jobs Barometer wijst dezelfde kant op. Vaardigheden in de meest AI-blootgestelde banen veranderen meer dan twee keer zo snel als in de minst blootgestelde banen. In de Verenigde Staten is de kans dat sterk AI-blootgestelde juniorrollen traditioneel-seniorvaardigheden als leiderschap en strategisch denken vereisen, al zeven keer groter.

Er gebeurt iets fundamenteels.

We hebben decennialang mensen geleerd te werken als machines. Nu machines dat werk steeds beter kunnen doen, is het misschien tijd om mensen weer mens te laten zijn.

Ronald, oprichter Transformation Nomads

Wat gaan al die mensen doen?

Onlangs werd dit voor mij heel persoonlijk. Vele jaren werkte ik als directeur in en rond de gemeente Amsterdam. De stad heeft inmiddels een geplande reductie van 2.500 fte aangekondigd als onderdeel van haar begroting 2027.

Wat gaan al die mensen doen?

Achter die functies staan mensen. Mensen met gezinnen, hypotheken, ervaring, ambities en een beeld van hoe de komende jaren van hun leven eruit zouden zien.

Tegelijkertijd is er een andere werkelijkheid die we niet moeten negeren. Onze huidige manier van werken maakt al veel mensen ziek. TNO berekende dat werkgerelateerd verzuim Nederlandse werkgevers €8,3 miljard kostte in loondoorbetaling in 2023. €4,9 miljard was toe te schrijven aan psychosociale werkbelasting zoals werkdruk en ongewenst gedrag. Burn-outgerelateerde klachten onder werknemers stegen van 13% in 2015 naar 19% in 2023.

Dus aan de ene kant maken we ons zorgen dat mensen hun baan verliezen. Aan de andere kant raken veel mensen die hun baan nog hebben, uitgeput in de uitvoering ervan. Misschien creëert AI niet het hele probleem.

Misschien maakt het een probleem zichtbaar dat er al was.

We leerden mensen zich te gedragen als machines

Decennialang hebben we veel van het werkende leven georganiseerd rond productiviteit, processen, targets, procedures en meetbare output. We meten of mensen genoeg bijdragen aan het systeem.

KPI's. Productiviteit. Efficiëntie. Bezetting.

Maar hoe vaak vragen we of het systeem genoeg bijdraagt aan de mens? Wij zijn het, mensen, die deze systemen in de eerste plaats creëren. En toch zijn ergens onderweg veel mensen het systeem gaan dienen, in plaats van dat het systeem hen diende.

En nu zijn de letterlijke machines er. AI kan berekenen, vergelijken, analyseren, schrijven, vertalen en informatie verwerken op een snelheid waar geen mens aan kan tippen. We kunnen reageren door mensen weg te halen, de output te verhogen en degenen die blijven nog harder te laten rennen. Of we kunnen een radicaal andere vraag stellen:

Zou dit een nieuwe bevrijding van de werkende mens kunnen worden?

Geen bevrijding van werk. Bevrijding van het idee dat onze waarde als mens primair ligt in ons vermogen om als een machine te functioneren.

Je bent je baan niet

Luister hoe we onszelf voorstellen: ik ben advocaat. Ik ben accountant. Ik ben ambtenaar. Ik ben directeur. Maar dat ben je niet.

Je werkt als advocaat. Je werkt als accountant. Je werkt voor een gemeente. Je werkt als directeur. Je beroep is iets wat je doet. Het is niet wie je bent. Dat onderscheid is door mijn eigen weg en mijn werk met andere mensen steeds belangrijker voor mij geworden.

Ik zie de mens als een vrije geest die een menselijke ervaring heeft: in staat om te leren, te verbeelden, te creëren, lief te hebben, te kiezen en van richting te veranderen. Je hoeft die overtuiging niet te delen. Maar je kunt jezelf afvragen wat er van jou overblijft wanneer de functie op je visitekaartje verdwijnt.

Als je twintig jaar jezelf hebt vereenzelvigd met een rol, is het begrijpelijk dat technologie die een deel van die rol overneemt, bedreigend aanvoelt. Maar AI neemt niet weg wie je bent. Het kan je dwingen te ontdekken dat je altijd al méér was dan wat je deed.

En dan komt de werkelijke vraag

Stel dat AI ons werkelijk bevrijdt van toenemende hoeveelheden repeterend, administratief en analytisch werk. Wat dan? Een andere baan vinden is één antwoord. Maar onder “Wat moet ik nu gaan doen?” zit een veel oudere vraag:

Wat is mijn bestemming in het leven?

Voor de meesten van ons maakt het werkende leven het mogelijk die vraag uit te stellen. We staan op, gaan naar werk, verdienen geld, bouwen carrières op, betalen hypotheken en vervullen verantwoordelijkheden. Dan verandert er iets.

Een baan verdwijnt. Een bedrijf herstructureert. AI neemt een deel van je expertise over. Je wordt ziek. Of je wordt op een ochtend simpelweg wakker en beseft dat het leven dat op papier perfect werkt, niet langer van jou voelt. En plotseling is de vraag daar.

Waarvoor ben ik hier eigenlijk?

AI kan je cv analyseren, groeiende sectoren identificeren, je vaardigheden vergelijken met vacatures en honderd mogelijke loopbanen voorstellen. Maar het kan niet beslissen wat jouw leven betekenis geeft. Dat antwoord moet ergens anders beginnen.

Hier begint Human Sustainability Intelligence

Bij Transformation Nomads vertellen we mensen niet wat hun bestemming is. We helpen hen om hun eigen antwoord te zoeken. Daarom begint onze 3-Day Discovery met de reis naar binnen. Vóór we vragen Wat moet ik hierna worden?, stellen we eerst:

Wie ben ik?

Wat doet er voor mij toe? Wat geeft me energie? Wat heb ik geleerd te willen? Waar ben ik bang voor te verliezen? Welke keuzes zijn werkelijk de mijne, en welke horen bij de verwachtingen en systemen om mij heen?

Vervolgens kijken we naar de werkelijkheid om je heen: je werk, relaties, verantwoordelijkheden, kansen en beperkingen.

En tot slot kijken we naar buiten en naar voren, met behulp van externe intelligence en Early Warning Artificial Intelligence™, om ontwikkelingen te onderzoeken die de richting die je overweegt kunnen beïnvloeden.

Naar binnen. Om je heen. Vooruit.

AI maakt deel uit van dat proces. Maar AI krijgt niet het eerste woord.

Jij wel.

Misschien hebben we andere maatstaven voor vooruitgang nodig

Dit is ook waarom Human Sustainability andere vragen stelt aan organisaties.

Naast de Carbon Footprint — hoe staat het met onze Humanity Footprint?

Naast Key Performance Indicators — hoe staat het met Human Fulfilment Indicators?

En naast economische en organisatorische doelen — wat zijn de Real Human Goals die al deze vooruitgang uiteindelijk zou moeten dienen?

Technologie zou mensen moeten dienen. Systemen zouden mensen moeten dienen. Onze economieën zouden uiteindelijk mensen moeten dienen. Niet andersom. De AI-revolutie geeft ons een buitengewone kans om die verhouding opnieuw te overwegen. Want misschien zal de belangrijkste vraag van het AI-tijdperk niet zijn: wat kunnen machines?

Het zal zijn:

Als je niet langer je leven hoeft door te brengen alsof je een machine bent, wat wil je dan doen met je leven?

En dat kan ons terugbrengen bij een van de oudste vragen die de mensheid ooit heeft gesteld:

Wie ben ik, en waarvoor ben ik hier?

Misschien is het tijd om daarachter te komen.